TRAPPIST 1 Güneş Sistemine Merhaba Deyin

22 Şubat 2017 de NASA, 14 yıl önce gönderdiği Spitzer uzay teleskobunun gözlem sonuçlarını yayınlayarak tekil bir yıldızın etrafında dolanan 7 adet dünya benzeri gezegenin keşfini açıkladı. TRAPPIST-1 adı verilen bu yeni güneş sistemi ultra soğuk cüce yıldız sınıfa giren bir yıldıza kenetlenmiş birbirine oldukça yakın yörüngelere sahip Dünya büyüklüğündeki kayaç gezegenlerden oluşuyor. Keşfi önemli kılan diğer bir gözlem, gezegenlerden üçünün sıvı su, metan ve oksijen gibi hayatsal bileşenleri barındırma ihtimali açısından yaşanabilir bölgede olmaları. Dünyadan 39 ışık yılı (369 trilyon km) uzaklıkta bulunan TRAPPIST-1 sisteminin 3 gezegeni geçen yıl mayıs ayında yeryüzünde bulunan teleskoplar yardımıyla keşfedilmiş geçtiğimiz aylarda da Dünya yörüngesinde dolaşan kızıl ötesi görüşe sahip Spitzer teleskobu söz konusu keşfe 4 gezegen daha eklemişti.

TRAPPIST I gezegenlerinin yörünge periyotları, yıldızlarına uzaklıkları dünyamıza kıyasla yarıçap ve kütleleri

Exo gezegen adı verilen güneş sistemimiz dışındaki gezegenler, etrafında dolandıkları yıldızların önünden geçerken neden oldukları ışık şiddetindeki azalma sayesinde bulunuyor. Yıldız ile gezegenin boyutları karşılaştırıldığında söz konusu etki o kadar küçük ki gezegenlerin varlığını doğrulamak için kızıl ötesi gibi görünür ışık tayfının dışındaki dalga boylarındaki ışığa duyarlı ve dış uzayda dolanan uzay teleskoplarına ihtiyaç var. Halihazırdaki Spitzer telekobu Hubble ve Kepler teleskoplarının destekleriyle küçük yıldızları etrafında dolanan bu 7 gezegenin keşfini doğrulasa da astronomlar, gezegenlerin atmosfer ve yüzeylerindeki kimyasal bileşenler hakkındaki daha detaylı bilgi için 2018 yılında fırlatılacak olan çok daha güçlü bir donanıma ve görüş kabiliyetine sahip  James Webb teleskobunun gözlemlerini beklemek zorunda. Gezegenlerin kimyasal yapısı dışında yaşanabilir olup olmadığı konusunda önemli veriler olan sıcaklık ve yüzeydeki basınç gibi bilgileri James Webb teleskobunun güçlü gözleri sağlayacak.

Gezegenlerin yörünge çapları ve keşfedilmelerini sağlayan TRAPPIST 1 yıldızının önünden geçerken yıldız parlaklığındaki azalma

Büyüklükleri dünyaya çok yakın olan bu gezegen sisteminin bizim güneş sistemimizden farklılıkları da yok değil. Bunlardan ilki yıldızlarımız arasındaki siklet farkı. Yüzey sıcaklığı ve boyut açısından TRAPPIST-1 yıldızın kütlesi Güneşimiz %8 i, parlaklığı ise % 0,05 i kadar. Bu değerler bu sönük yıldızın yaşlanmış olduğunun göstergesi. Zira Samanyolu galaksisinin dörtte üçünü oluşturan bu tür cüce yıldızların ömürleri “trilyon yıl” mertebesiyle ölçülüyor. Oysa ömrünü yarılamış güneşimizin yakıtını bitirip bir beyaz cüceye dönüşmesine yalnızca(!) 5 milyar yıl kaldı.

TRAPPIST-1 yıldızı ve Güneşimiz

 

Bir diğer farklılık 7 gezegenin yörünge yarıçaplarının görece küçük olması. Öyle ki b ile h arasıdaki ardışık harflerle indekslenmiş gezegenlerden TRAPPIST-1 yıldızına en uzakta bulunan TRAPPIST-1h gezegenin ortalama yarıçapı güneşimize en yakın gezegen olan merkürün yörünge yarıçapının 1/6 sı kadar. Dünya yüzeyinden uydumuz ayı görebildiğimiz gibi bu gezegenlerde bulunan birinin diğer gezegenleri rahatlıkta görmesini mümkün kılacak kadar yakın olmaları da öne çıkan bir diğer çarpıcı keşif. Ayrıca gezegenler yakın yörüngeleri sebebiyle yıldızlarına gelgit kilidiyle bağlılar. Bunun anlamı yıldıza sürekli dönük halde dolanmaları ve gezegenin sürekli olarak bir yarısının gündüz diğer yarısının gece olması. Bu da olası atmosferlere sahip bu gezegenlerde dünyadan çok daha farklı iklim koşullarının olduğuna işaret ediyor.   Gezegenlerin görece kısa dönüş periyotları Spitzer teleskobunun yalnızca kesintisiz 500 saat gözlem yaparak her bir gezegenin dolanma periyotlarını hesaplanmasına olanak sağlamış. Örneğin TRAPPIST 1d gezegeninde 1 yıl, sadece 4 Dünya günü sürüyor.

TRAPPIST 1 sistemi ile bizim Güneş sistemimizin boyut karşılaştırması

Bulunduğu konum, sıcaklık ve sıvı su barındırma açısından yaşanılabilir veya yaşam barındırabilir sıfatına en uygun gezegen TRAPPIST 1e gibi görünse de 4.2 ışık yılı mesafe ile bize en yakın yıldız olan Proxima Centauri den neredeyse 10 kat uzaklıkta bulunan TRAPPIST-1 e ulaşmak şöyle dursun, bugün göndereceğimiz bir radyo dalgasının oraya ulaşması 39 yıl sürecektir. 2015 yılında Plutonun ötesine geçen New Horizons uzay aracının aynı hızla ilerlemesi durumunda TRAPPIST sistemine ulaşması 817000 yıl, 2012 de güneş sistemimizden çıkan Voyager 1 in sahip olduğu 60000 km/h aşan hızıyla ulaşması ise 685000 yıl sürüyor. Ünlü astrofizikçi Stephen Hawking’in teoride ortaya koyduğu ışık hızının %20 sine ulaşabilen çığır açıcı küçük aracı Starshot 200 yıl süren yolculuğu ile TRAPPIST sistemine ilk merhabayı diyen araç olabilir.

Yaşlı ve soluk TRAPPIST 1 yıldızı ve yakın çevresinde dolanan gezegenleri

Bu büyük keşif ile şimdiden heyecanlanan bilim insanları, yaklaşık 9 milyar $ lık James Webb uzay teleskobu ve 2020 yılında devreye girecek ELT, GMT ve TMT gibi dev yeryüzü teleskopları ile en derin sorulardan biri olan “Dünya dışında yaşam var mı ?” sorusunun cevabına bir adım daha yaklaşacak gibi gözüküyor.

TRAPPIST 1c den diğer gezegenlerin ve yıldızın görünüşü

Kaynak:

http://www.nasa.gov

http://www.spitzer.caltech.edu

Yorumlar